امروز : 1 اسفند 1396 - 13:02 |بسم الله الرحمن الرحیم"اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الحُجَةِ بنِ الحَسَن صَلَواتُکَ علَیهِ و عَلی آبائِهِ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ وَفِي كُلِّ سَاعَةٍ وَلِيّاً وَ حَافِظاً وَ قَائِداً وَ نَاصِراً وَ دَلِيلًا وَ عَيْناً حَتَّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَ تُمَتعَهُ فِيهَا طَوِيلا"
بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی مرتبط با افزایش سن ازدواج جوانان
لینک ثابت       تعداد بازدید : 72 بار       تاریخ انتشار : 6 دی 1396 ساعت 13:02

بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی مرتبط با افزایش سن ازدواج جوانان

الهام لطیفی نیا[1]

پیشگفتار:

در جامعة جوان ايراني و موضوع هاي مرتبط با حوزة جوانان مسئله اي اجتماعي تلقي مي شود؛ زيرا حدود يك سوم جامعة ايراني كشور، يعني بيش از 24 ميليون نفر را جمعيت جوان 20 تا 35 ساله تشكيل مي دهند كه در نهاد مهم اجتماعي ايراني، يعني خانواده، مؤثرند. جامعه شناسان ازدواج را قراردادي اجتماعى، ضامن بقاى نسل انسان و سبب آرامش و امنيت در جوامع دانسته اند. هم چنين نهاد خانواده از مهم ترين نهادهاي اجتماعي به شمار مي رود. امروزه با افزايش سن ازدواج و كاهش نرخ ازدواج، همسرگزيني و تشكيل خانوادة جوانان اهميت به سزايي يافته است. جوانان به دلايل مختلف از مبادرت به ازدواج دوري مي كنند و پديدة تأخير در سن ازدواج نه در حكم امري شخصي، بلكه به منزلة مسئله اي اجتماعي نمود يافته است. در این راستا به بررسی دلایل بالا رفتن سن ازدواج پرداخته می شود و راهکارهای تمایل جوانان به ازدواج بیان خواهد شد.

اهمیت ازدواج در جوانان :

در حالت کلی، انسان موجودی اجتماعی است و نمی تواند به دور از همنوعان خود زندگی با دوام و با کیفیتی را دنبال کند. او به شبکه اجتماعی نیاز دارد. این شبکه می تواند خانواده، اقوام و دوستان و جامعه ای باشد که او در آن زندگی می کند. ازدواج و خانواده بخش اولیه و کوچکی ازاین شبکه اجتماعی است که موجبات تولید نسل و بقای انسان را فراهم می کند. بنابراین ازدواج به عنوان کوچکترین خانه از این شبکه اجتماعی می تواند در حفظ و بقای سلامتی روحی، جسمی و روانی افراد تاثیر به سزایی داشته باشد. از طرفی ازدواج که یکی از مراحل مهم در زندگی افراد به شمار می رود، در آن فاکتورهای مهم از جمله: جنبه های اجتماعی، مادی، اعتقادی – فرهنگی و جنبه روانی دخیل هستند. موضوع ازدواج و تشکیل خانواده از جمله مسائلی است که مورد بحث ادیان و مذاهب، فلاسفه، جامعه شناسان و روانشناسان قرار گرفته است. در امر ازدواج تشکیل خانواده اهداف و انگیزه هایی چون میل بشر به تداوم نسل، نیاز اقتصادي و نیاز روحی و ... دخیل بوده که این عوامل در دوره هاي مختلف تاریخ بشري متغیر بوده است.

سن ازدواج جوانان:

یکی از شاخصهاي مهم براي ارزیابی میزان سلامت و بهداشت جسمی و روانی افراد یک جامعه شاخص سن ازدواج است. بالا رفتن میانگین سن ازدواج می تواند در مسیر سلامت جامعه اختلالاتی به وجود آورد. آنچه امروزه در میان جوانان به صورت یک چالش اصلی جامعه ایرانی درآمده است، افزایش سن ازدواج جوانان است. قابل ذکر است که پیامد این پدیده (سن ازدواج) می تواند به افزایش اضطراب ها و فشارهاي عصبی و شیوع افسردگی و اختلالات رفتاري و آسیب پذیري جنسی بیانجامد و با سپري شدن دوران شور زندگی انگیزه تشکیل خانواده را کم و دخترانی را که به سنین بالا رسیدهاند از دسترسی به تشکیل خانواده مأیوس کند. گذشته از آن افزایش سن ازدواج و تجرد قطعی ازدواج را از دایره شرعی و قانونی خارج می کند و امنیت خانواده را به مخاطره میاندازد و آسیب هاي دیگري را همچون افزایش طلاق به جهت ارتباطات نامشروع به همراه خواهد داشت. ازدواج دیررس به نوبه خود می تواند عوارض و پیامدهای جدی برای جوانان به همراه داشته باشد، از جمله این عوارض و آسیبها مثل عدم مسئولیت پذیری، گرایش به ارتباطات غیرمتعارف دختر و پسر، هدر رفتن سنین جوانی و طراوت، بدخلقی در زندگی به دلیل عدم ارضای نیازهای فردی، دل نگرانی والدین از دیر ازدواج کردن فرزندان، افسردگی، اختلالات جنسی، پناه بردن به مواد مخدر و ... را می توان اشاره نمود.

علتهای تاخیر در ازدواججوانان:

مطالعه و تحقیقات زیادی در این زمینه صورت گرفته و از منظر های مختلفی موضوع بررسی گردیده است. از دیدگاه سران جامعه شناسی معتقد اند که در دوره های رواج و رونق اقتصادی مردم بیشتر ازدواج می کنند و در دوره های بحران و رکود اقتصادی ازدواج ها به تاخیر می افتند و یا اصلاً منفی می شوند، در این دیدگاه از میان ابعاد عمده ازدواج تنها به یکی ازاین موانع که وجه اقتصادی آن می باشد پرداخته و به مسئله ازدواج تنها ازیک زاویه می نگرد و آن از زاویه وضعیت اقتصادی است. از دیدگاه و تئوری های سازمان اجتماعی ریشه این معضل را در مشکل پسندی جوانان می پندارد و براساس این تئوری و تحلیل مسائل اجتماعی، ازدواج زمانی رخ می دهدکه جامعه بتواند اهداف مشخص فرهنگی و راه های وصول به آنها را مشخص نماید تا جامعه درحالتی متعادل و منسجم حفظ شود و تداوم یابد. نظرات متفاوت دیگری در این زمینه ارائه شده است از جمله اینکه جامعه شناسان معتقدند که با کار کردن دختر جوان در بیرون از خانه امنیت و موجودیت خانواده که به وجود آورنده و زیربنای معنوی رفتار است، به خطر افتاده و سبب نابسامانی هایی در روابط اجتماعی در درون خانواده می گردد. میزان عدم اعتماد جوانان مجرد نسبت به یکدیگر هم از تئوری نو و جدید در جامعه ایرانی بیان شده است. پس بنابراین یکی از مهمترین آفت های اجتماعی که هر جامعه ای را با مشکل جدی مواجه می سازد فقدان اعتماد میان اعضای جامعه یا به اصطلاح بی اعتمادی است. گسترش بی اعتمادی و دو رویی در روابط اجتماعی و گسترش انواع انحرافات اخلاقی در سطح جامعه به نهاد خانواده و مناسبات انسانی نیز تسری یافته و اساساً کیفیت ارتباط با دیگران را دچار شک و تزلزل کرده است.

در پژوهشی تحت عنوان تحول در سن ازدواج جوانان به ویژه دختران طی یک دهه اخیر، دریافت اند که این تحولات باعث افزایش سن ازدواج دردختران 22 درصد بوده است و 80 درصد از پاسخگویان مشکلات مالی و اقتصادی را مهمترین دلیل افزایش سن ازدواج پسران اعلام کرده اند. تصور عمومی مبنی بر این که مشکلات اقتصادی و بیکاری مهمترین مانع ازدواج به موقع است. اگر این طور باشد جوانان بی سواد و کم سواد که مشکل بیشتری در یافت شغل و حل مسائل اقتصادی دارند، اصلاً نباید ازدواج کنند در حالی که نتایج مطالعات نشان می دهد که این افراد بسیار زودتر از سایرین ازدواج می کنند، در واقع این موضوع ثابت می کند که میزان تحصیلات با افزایش سن ازدواج رابطه مستقیم دارد. به طوری که هر چه فرد تحصیلات بیشتری دارد، توقع بالاتری از اشتغال و سطح زندگی دارد، بنابراین دیرتر ازدواج می کند. در مطالعات دیگر نشان داده شد که دخترانی که دیرتر ازدواج می کنند، از تحصیلات بالاتری برخوردارند و نگرش فرا مادی به ازدواج دارند و اعتقاد بیشتری دارند که با ازدواج، هزینه فرصتهای از دست رفته بیش از فرصت ازدواج است. از مشکلات خاصی دیگر مانند مهریه هاي سنگین، مخارج هنگفت خرید طلا و جواهر، هدایا و لباسهاي گوناگون، هزینه هاي هنگفت جشن هاي عقد و عروسی و میزان اجاره، رهن و یا خرید مسکن، بارداري و تربیت فرزند و دهها مسأله دیگر خانوادگی، اقتصادي و اجتماعی و فرهنگی فرا روي جوانان می باشد.

در تحقیقی با عنوان بررسی عوامل اجتماعی موثر در بالا رفتن سن ازدواج جوانان در ایران به این نتیجه دست یافتند بین وضعیت اشتغال، نوع شغل، میزان تحصیلات جوانان و نیز بالابودن هزینه ازدواج، مهریه، جهیزیه، افزایش سطح توقعات زوجها و خانواده ها، داشتن برادر و خواهر بزرگتر مجرد، عدم حمایت مؤسسات دولتی، تردید در تصمیم گیري و وضعیت مسکن با بالارفتن سن ازدواج جوانان رابطه معنی داري مشاهده شده است. از تئوری های دیگر می توان به تمایل به ادامه تحصیل، میزان تمایل به اشتغال جوانان دختر، میزان تمایل به زندگی مجردی و میزان مشکل اشتغال جوانان پسر و میزان سختگیری در ازدواج از سوی خانواده بر روی جوانان اشاره کرد.

راهکارها ترغیب جوانان به ازدواج:

راهکار همیشه بایستی در جهت رفع مشکل و با توجه به ریشه مشکلات بیان شود. در بالا ریشه های مشکل بیان شد. بنابراین راهکارهایی در جهت رفع آنها بررسی می گردد. در فرهنگ اسلامی همان گونه که پیشوایان ما بیان نموده اند ملاك کامل براي ازدواج ایمان و اخلاق است، حال آنکه در جامعه امروزي ملاك بیشتر مدرك، ثروت، پست و مقام می باشد. در نتیجه کسب این معیارها براي جوانان در درازمدت آن هم براي عده معدودي صورت میگیرد در نتیجه ازدواج در سن مناسب به تأخیر می افت. حال اگر ذهن جوانان را از این معیار ها منحرف کرده و به معیار ایمان و اخلاق همان چیزي که اسلام به آن اشاره کرده است ببریم نه تنها سن ازدواج مناسب خواهد شد بلکه بسیاري از مشکلات دیگر حل خواهد شد از طرفی دیگر درست است که داشتن شغل برای جوانان پسر الزامی است اما این ضرورت برای جوانان دختر وجود ندارد، پس بنابراین دختران نباید به خاطر این مساله )داشتن شغل( ازدواج خود را به تاخیر بیندازند. از سوی دیگر با وجود بی اعتمادی هایی که به جنس مخالف می شود، باید زمینه هایی مناسب و درست برای ایجاد اعتماد در بین جوانان فراهم گردد، و نوعی اعتمادسازی صورت گیرد. با به وجود آوردن فضای مناسب در دانشگاه ها و ایجاد مراکز مشاورای خبره در خصوص اعتمادسازی و همچنین با به وجود آوردن اعتماد به نفس جوانان را در این امر مهم یاری نمایند.

برايتسهیلامرازدواججوانانودرنتیجه،پیشگیريازبسیاريانحرافاتاخلاقیمواردذیلپیشنهاد می شود:

- برگزاري کلاسهاي آموزشی درباره ازدواج و تحلیل و بررسی پیامدهاي به تأخیرانداختن آن.

- ایجاد مراکز ویژه براي شناختن موقعیت هاي افراد طالب ازدواج و فراهم کردن زمینه آشنایی خانواده ها و خواستگاري در مواردي که با معیارهاي موردنظر دختر و پسر هم خوانی داشته باشد.

- فراهم کردن امکانات ازدواج به دور از مخارج غیرضروري و در چارچوب فرهنگ دینی، از نوع ازدواج هاي گروهی که در سالهاي اخیر شاهد برگزاري ساده و صمیمی آنها بودهایم، تا به این وسیله جوانان بتوانند با صرفه جویی، زمینه یک زندگی ساده و سالم را فراهم کنند.

- منحصرنکردن امکانات مادي و رفاهی به دانشجویان و جوانان ساکن در پایتخت و تقسیم تسهیلات بین همه قشرها و گروهها در شهرها و شهرستان هاي مختلف.

- قرار دادن افرادي که ازدواج کرده اند در اولویت هاي اشتغال و در واقع، توجه به اشتغال جوانان به دور از تبعیض و رابطه محوري.

- فرهنگ سازي ازدواج ساده و منطبق با معیارهاي اسلامی، که یکی از راهکارهاي اصلی در حل مشکلات ازدواج جوانان بوده است و باید از سوي رسانه ها دنبال شود. اگر معیار ما در ازدواج و انتخاب همسر، اسلام باشد، همه یا اکثر این مشکلات وجود نخواهد داشت.

مسؤولیتدولتدرتسهیلامرازدواججوانان:

هر یک از نهادهاي اجتماعی عهده دار مسؤولیت ها و وظایف مشخصی از کارکردهاي یک جامعه هستند. فرایند عملکرد این نهادها و نیز تعامل بین آن ها، چگونگی حرکت یک جامعه را مشخص می سازد. دولت به عنوان یکی از مهم ترین نهادهاي اجتماعی، مسؤولیت حراست از ارزشهاي فرهنگی، ایجاد زمینه براي رفاه اجتماعی و تسهیل ازدواج جوانان را به عهده دارد. در فرهنگ اسلامی بر تعاون اجتماعی و رسیدگی به امور جوانان تأکید شده و بخشی از بیت- المال را بایستی براي تسهیل ازدواج جوانان اختصاص داده شود.

منابع:

مرادیان، م و صفاریان، م. 1391. عواملاجتماعیواقتصاديمرتبطباافزایشسنازدواججوانان. فصلنامه مطالعات جامعه شناختی جوانان. 3(7): 108- 81.

فخرایی، س و پور تقی، م. 1394. بررسیجامعه شناختیعواملمرتبطباازدواجدیررس جوانان ازدواج کرده بالای 30 سال . مطالعات جامعه شناسی. 7(27): 80-65.

آقاسی،م و فلاح، ف. 1394. نگرشجوانانايرانيبهازدواج،انتخابهمسروتشكيلخانواده. ويژ ه نامة پژوه شنامة زنان، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي. 6(1): 21-1.



1 دانشجوی دکتری دانشگاه لرستان